۱۴۰۱-۰۵-۱۵
روایت ۴ قرن عزاداری در حرم امام رضا(ع)
بیش از دو هزار سند تاریخی عزاداری در حرم امام رضا(ع) که قدیمی‌ترین آن‌ها بیش از ۴ قرن قدمت دارد، از برگزاری آیین و رسوم خاص در محرم و صفر در حرم مطهر حکایت می‌کند.

به گزارش آستان نیوز، طبق اسناد موجود در سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد کتابخانه آستان قدس رضوی، بیش از دو هزار سند تاریخی عزاداری در حرم امام رضا(ع) که قدیمی‌ترین آن‌ها بیش از ۴ قرن قدمت دارد، از برگزاری آیین و رسوم خاص در محرم و صفر در حرم مطهر حکایت می‌کند. در گزارش پیش رو با این اسناد و آیین‌ها بیشتر آشنا می‌شویم.

زهرا فاطمی‌‌مقدم، مسئول بخش ارزشیابی و پیش‌ آرشیو اسناد در سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی در این باره از وجود حدود 2 هزار سند از دوره صفویه تا پایان دوره قاجار در این مجموعه سخن می گوید که به عزاداری ها در ماه محرم در حرم مطهر امام رضا(ع) اشاره دارند.

ماجرای قدیمی‌ترین سند

وی قدیمی‌ترین سند در مورد عاشورا از میان این اسناد را متعلق به سال 1011 هجری قمری در دوره صفویه عنوان کرد که 433 سال قدمت دارد. در این سند به تعطیلی حمام آغچه از موقوفات آستان قدس رضوی و  تعطیلی دکان‌‌ها، مکتب‌‌خانه حرم و سایر فعالیت‌های جاری و عادی در روز عاشورا اشاره شده است.

برای ورود به ماه محرم‌الحرام و انجام عزاداری سید و سالار شهیدان، مجموعه‌ای از آداب و رسوم در بارگاه مطهر رضوی، مطابق دستور متولی وقت (تولیت) این آستان مبارک به کارکنان مرتبط و مسئول ابلاغ می‌شده که سیاه‌پوشی گنبد طلای حرم مطهر رضوی و گلدسته‌ها، مفروش کردن رواق‌ها و محل روضه‌خوانی برای مرثیه‌سرایی حضرت اباعبدالله الحسین(ع) از جمله این آداب بوده است.

فاطمی‌مقدم در خصوص قدیمی‌ترین خبر در مورد مراسم حرم امام رضا(ع) به روایت اسناد تاریخی موجود در آرشیو گنجینه رضوی متعلق به سال ۱۲۷۴ قمری در دوره قاجار اشاره کرد و افزود: از این تاریخ به بعد تقریباً هر ساله ایوان‌های طلای صحن عتیق(صحن انقلاب) و جدید (صحن آزادی فعلی) و گلدسته‌های طلا و دور تا دور ضریح مطهر امام هشتم(ع) جمعاً با ۱۲ تخته  پارچه مشکی سیاه‌پوش می‌شده است.

 نخل‌بندی در حرم امام رضا(ع)

همچنین در اسناد برجای مانده از تشکیلات اداری آستان قدس رضوی دوره صفویه و افشاریه اطلاعاتی در مورد اجرای مراسم نخل‌بندی در حرم امام رضا(ع) در روز عاشورا به چشم می‌خورد. در حالی که امروزه مراسم نخل‌بندی در حوزه مرکزی ایران رواج بیشتری دارد و در شهرهایی مانند مشهد به دست فراموشی سپرده شده است.

وی به مقدمات مراسم نخل گردانی اشاره دارد که تزیین و آرایش نخل و به دیگر سخن «نخل‌بندی» از جمله ضروریات آن به حساب می‌آمد و گفت: قدیمی‌ترین خبر در مورد نخل‌بندی در حرم رضوی، مربوط به عاشورای سال 1067 قمری می‌شود؛ معمولاً قبل از آغاز مراسم، نخل‌ها را با وسایل مختلفی از جمله پارچه، آینه، كاغذ الوان، ورق نقره و طلا و دیگر زیورآلات تزیین می‌کردند تا هنگام حمل آن از شکوه و جلوه خاصی برخوردار باشد. 

اجرای مراسم‌های آیینی

اجرای مراسم‌های آیینی و مذهبی در قالب روضه خوانی، سینه‌زنی، خطبه‌خوانی و شمع گردانی در صحن عتیق (با نام کنونی صحن انقلاب) در  شب عاشورا، حضور دسته جات عزاداری در حرم رضوی و نیز حمل وسایل و نمادهای گوناگون از ارکان باشکوه آداب و رسوم سوگواری محرم و صفر در حرم مطهر امام رضا(ع) بوده که این آیین همچنان در شکل‌های مختلف در ایام عزاداری اباعبدالله الحسین(ع) برگزار می شود.

آنچه در حرم مطهر رضوی برگزار می‌شود، اعم از شب‌های قدر، مناجات‌خوانی، آیین‌های نقاره‌خانه و بسیاری مراسمات دیگر، براساس اسناد موقوفاتی برای آن تداوم یافته که هزینه‌ها و خرج کردهای هر کدام از این مراسم بر اساس موقوفات آن مشخص شده است.

اسنادی که در آستان قدس رضوی وجود دارد گویای تاریخ کهن این نهاد است و کمتر نهاد فرهنگی و مذهبی در دنیا وجود دارد که از این جهات بتوان با این آستان مقدس مقایسه کرد.

آنچه بیان شد و مطالب مشابه آن نشان می ‌دهد که آستان قدس رضوی از ابتدای شکل‌ گیری تاکنون اهتمام جدی نسبت به برپایی آیین‌های مذهبی برای پاسداشت یاد امامان شیعه داشته است؛ امری که امروزه نیز با تلاش بیشتر همچنان ادامه دارد.

افزودن دیدگاه جدید:

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید
ارتباط با ما ستاد خبری حراست