اشتراک گذاری

۱۴۰۱-۰۱-۲۱
پیشینه تاریخی ماه رمضان در حرم امام رضا (ع)
ماه رمضان در حرم امام رضا (ع) سابقه‌ای دیرینه دارد و در دوره‌های تاریخی صفویه، افشاریه و قاجاریه برنامه‌های ویژه شب‌های قدر، مراسم افطاری، جشن عید فطر و... در این آستان مبارک برگزار می‌شد.

اسناد تشکیلات اداری و موقوفات آستان قدس رضوی بیانگر برگزاری مراسم‌های متعدد در حرم امام رضا (ع) طی مناسبت‌های مذهبی مختلف از جمله ماه مبارک رمضان در دوره‌های تاریخی صفویه، افشاریه و قاجاریه است.

دستورالعمل‌های خاص ماه رمضان در حرم امام رضا (ع)، برنامه‌های ویژه شب‌های قدر، برگزاری مراسم افطاری برای زائران و خادمان و چگونگی برپایی جشن عید فطر در حرم منوّر رضوی از جمله موضوعاتی است که در لابه لای این اسناد به چشم می‌خورد.

زهرا فاطمی مقدم، مسئول امور ارزشیابی اسناد آستان قدس رضوی در این خصوص به دستورالعمل‌های متولی آستان قدس رضوی در مورد برنامه‌های اجرایی حرم امام رضا (ع) اشاره دارد که از دوره قاجار به جای مانده و علاوه بر بیان وظایف کارکنان، از برنامه‌های اجرایی حرم رضوی دراین زمان نیز گزارش می‌دهد.

وی ادامه داد: مطابق این دستورالعمل‌ها موذنان با حضور در گلدسته‌های حرم در پاسی از شب به مناجات خوانی می‌پرداختند که با توجه به قرار گرفتن حرم مطهر در مرکز شهر در آن زمان، این نوا در کل شهر قابل شنیدن بوده است.

فاطمی مقدم، نقاره‌نوازی نقاره‌چیان به مدت سه ربع ساعت را از دیگر آداب سحری ماه رمضان در حرم امام رضا (ع) برشمرد که نشانی از اعلان طبخ سحری و تعیین ساعت و وقت سحر بود.

وی بیان کرد: مناجات‌خوانی موذنان در زمان توزیع سحری میان خادمان و سایر کارکنان از سوی کارخانه خادمی ـ مهمانسرای امروزی ـ  از سر گرفته می‌شد و پس از صرف غذا، موذنان مجدد تا وقت اذان صبح به مناجات مشغول می‌شدند.

مسئول امور ارزشیابی اسناد آستان قدس رضوی افزود: قرائت قرآن توسط حافظان پس از اذان و طلوع فجر از دیگر برنامه‌های اجرایی حرم امام رضا (ع) بود که وی بدان اشاره کرد و افزود: این برنامه هر روزه در ماه رمضان در حرم امام رضا (ع) اجرا می شد با این تفاوت که در شب‌های قدر نقاره‌نوازی صورت نمی‌گرفت.

وی همچنین مطابق اسناد به جای مانده، به مراسم تلاوت روزانه یک جزء قرآن با حضور تمامی حافظان و قاریان قرآن در سه ساعت به غروب مانده در ایوان طلای صحن قدیم (صحن انقلاب اسلامی امروزی) اشاره کرد.

 فاطمی مقدم، مقابله قرآن‌ها به منظور تصحیح احتمالی اشتباهات قرآن‌های موجود را از دیگر برنامه‌های این مراسم نورانی عنوان کرد و آن را دلیلی برای حضور مصحح کتابخانه در این مراسم دانست.

پیشنیه تاریخی ماه مبارک رمضان در حرم امام رضا (ع)

 

وی اظهار کرد: مهمانسرای حضرت تاریخچه طولانی دارد و در ادوار مختلف نام‌های متفاوتی داشته است. در دوره قاجار از آنجایی که مهمانسرای خادمان و زائران از هم جدا بوده، مهمانسرای زائران با عنوان «کارخانه مبارکه زوّاری» و مهمانسرای خادمان با عنوان «کارخانه مبارکه خادمی» مشهور بوده است که طی ایام ماه مبارک رمضان به طبخ و توزیع افطاری بین زائران و خادمان و کارکنان حرم مطهر اقدام می‌کرد.

فاطمی مقدم، به تنوع غذاهای این ایام به‌ خصوص در وعده افطار اشاره دارد که بر حسب فصول سال انتخاب و تمام هزینه‌های تهیه این مواد غذایی از سوی آستان قدس رضوی تأمین می‌شده است.

وی ابراز کرد: غذاهایی چون قورمه، بورانی بادمجان، آش، کوکو، پلو، آبگوشت و سایر غذاهای گوشتی در کنار انواع پنیر، ماست، دوغ و انواع میوه مانند خربزه، انگور، سیب، انواع نوشیدنی‌ها و شیرینی‌ها نظیر شربت‌های مختلف، سکنجبین، حلوا، پشمک و ... در سندها بسیار به چشم می‌خورد.

مسئول امور ارزشیابی اسناد آستان قدس رضوی، قدیمی‌ترین سند این مجموعه که در آن به مراسم افطاری حرم مطهر رضوی اشاره شده است را متعلق به سال 1111 هجری قمری عنوان کرد که دوره تاریخی صفویه را در بر دارد.  

وی، برپایی جشن میلاد امام حسن مجتبی(ع) در نیمه ماه رمضان در ایوان طلای مبارک صحن قدیم - صحن انقلاب - را پس از اذان مغرب از دیگر آداب حرم در ایام ماه مبارک رمضان عنوان کرد که با پذیرایی از مهمانان و چراغانی صحن‌های حرم در شب میلاد همراه بوده است.

فاطمی‌مقدم، مراسم احیای شب‌های قدر از دوره صفویه را نیز یک سنت هر ساله عنوان کرد که با تعطیلی مستغلات و دکان‌های مربوط به حرم امام رضا (ع)، روشن ماندن تمامی صحن‌ها و رواق‌ها طی این ایام و عدم نواختن نقاره‌خانه همراه بوده است.

وی همچنین به سنت دیرینه روضه خوانی در بیست و یکم ماه رمضان به مناسبت شهادت حضرت علی (ع) اشاره و قدیمی ترین سند در این خصوص را متعلق به سال 1112 در دوره صفویه عنوان کرد و افزود: مراسم «نخل‌بندی» از جمله دیگر رسومات اجرایی در حرم مطهر رضوی طی شب‌های قدر بود که در دوره صفویه و افشاریه اجرا شده و طی آن سازه‌ای چوبی به نام «نخل» با وسایل و اشیاء مختلف تزئین و بر دوش مردم حمل می‌شده است.

مسئول امور ارزشیابی اسناد آستان قدس رضوی همچنین به برگزاری عید سعید فطر با آداب ویژه در حرم امام رضا (ع) اشاره داشت که در دوره‌های گوناگون شکل های مختلفی به خود گرفته است.

وی، پذیرایی از مهمانان مراسم عید فطر حرم مطهر با غذا، شربت و شیرینی و تعطیلی برخی مستغلات مانند مکتب‌خانه‌ درون صحن و خلعت دادن به برخی کارکنان همچون خطیب حرم را از جمله این برنامه‌ها عنوان کرد.

افزودن دیدگاه جدید:

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید
ارتباط با ما