۱۴۰۰-۰۹-۲۷
آیین جاروکشی در حرم امام رضا (ع)
آیین جاروکشی در حرم امام رضا (ع) از جمله مشاغل قدیمی محسوب می شود که در عهد صفوی، خدمتی مستقل به شمار می‌رفت.

آیین جاروکشی در حرم امام رضا (ع) از جمله مشاغل قدیمی محسوب می شود که در عهد صفوی، خدمتی مستقل به شمار می‌رفت.

به خدمت جاروکشی تا سال 1130 هجری قمری، به طور مکرر در اسناد اشاره شده که قدیمی‌ترین سندی که به شغل جاروکشی اشاره دارد، حکم خدمت و پرداخت حقوق دو جاروکش آستانه در سال 1011 هجری قمری است.

بعد از سال 1130 هجری قمری، با وجود کاربرد واژه «جاروکش»، در اسناد، از آن به عنوان شغلی مستقل یاد نشده و جاروکشی بخشی از وظایف دربانان، فراشان و خادمان به شمار رفته است. یکی از مصارف موقوفات در بعضی از وقف‌نامه‌ها، تأمین هزینه جاروکشی حرم مطهر بوده است.

عنوان «جاروب‌کش آستانه» را گاه بعضی اشخاص برای ابراز ارادت و خضوع خود به امام رضا (ع) برمی‌گزیدند؛ همچنان که در بعضی از کتیبه‌ها عبارت «به سعی و اهتمام جاروب‌کش آستانه» آمده است.

در حال حاضر، جاروکشی روضه منوره و رواق‌ها بر عهده خادمان و فراشان و جاروکشی صحن‌ها بر عهده دربانان است که در شبانه‌روز در سه نوبت صبح، ظهر و شب انجام می‌شود.

جاروکشی روضه منوره و رواق‌ها پس از برگزاری مراسم تحویل کشیک، هر روز صبح برگزار می‌شود؛ به این ترتیب که جاروهای دسته کوتاه را در سینی بزرگی می‌گذارند و پس از پایان مراسم، خادمان و فراشان، جاروکشی را با مداحی آغاز می‌کنند.

نظافت و جارو کردن کفشداری‌ها تا سال 1383 هجری شمسی بر عهده کفشدارها بود اما پس از این سال به بخش خصوصی واگذار شد. دربانان در گذشته، صحن‌ها را به سبب سنگ فرش نبودن و بیتوته کردن زائران، روزی پنج نوبت جارو می‌کردند که در حال حاضر به سه نوبت تقلیل یافته است.

تنظیف و تطهیر صحن‌ها نیز از سال 1383 هجری شمسی به بخش خصوصی واگذار شده است و جاروکشی دربانان به صورت نمادین برگزار می‌شود. دربانان سه نوبت در روز، یک بار قبل از مراسم خطبه و تحویل کشیک دیگر بار بعد از مراسم خطبه و سومین بار دو یا یک ساعت مانده به غروب، مراسم جاروکشی را برگزار می‌کنند. در ماه مبارک رمضان، مراسم جاروکشی در دو نوبت، یک ساعت بعد از افطار و یک ساعت قبل از سحر برگزار می‌شود.

برگزاری مراسم جاروکشی اینگونه است که دربانان با لباس خدمت و جاروهای دسته بلند سبز رنگ، مقابل آسایشگاه دربانان، واقع در صحن انقلاب، رو به قبله و مضجع شریف امام رضا (ع) می‌ایستند و یکی از خادمان به عنوان چاوشخوان، در مدح امام رضا (ع) و ائمه معصومین (ع) اشعاری می‌خواند.

این اشعار شامل سروده‌هایی در مدح امام رضا (ع) می‌شود؛ در روزهای شهادت و یا ولادت ائمه اطهار (ع) نیز اشعاری متناسب با آن مناسبت، توسط خادمین خوانده می‌شود. از جمله ابیاتی که در مدح امام رضا (ع) خوانده می‌شود می‌توان به «به دربار تو من مولا غلام حلقه در گوشم/ دم مرگ و شب اول مکن مولا فراموشم/ رضا جانم، رضا، رضا جانم، رضا» اشاره کرد.

این اشعار شامل چندین بیت است و توسط چاوش‌خوان خوانده می‌شود که در فواصل ابیات، سایر خادمین نیز ذکر «رضا جانم، رضا، رضا جانم، رضا» را به صورت دسته جمعی تکرار می‌کنند.

خادمان در همین حال، به ترتیب صحن‌های انقلاب، آزادی، قدس، جمهوری و صحن مسجد گوهرشاد را جارو می‌کنند. دربانان هنگام ورود و خروج از هر صحن، و همچنین مقابل پنجره فولاد صحن انقلاب و آزادی به امام رضا (ع)، سلام و ادای احترام می‌کنند؛ آن‌ها پس از جاروکشی همه صحن‌ها، مقابل پنجره فولاد یکی از دو صحن آزادی یا انقلاب، رو به قبله می‌ایستند و با دعای دسته جمعی، مراسم جاروکشی به پایان می‌رسد.  

افزودن دیدگاه جدید:

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید
ارتباط با ما