۱۴۰۰-۰۷-۲۰
روایتی از دلدادگی به امام رئوف (ع) با تأسیس مدرسه خیرات خان
خیرات خان که عشق امام رضا (ع) را در دل داشت، همراه با نماینده ایران در ایالت دکن در شهر شیعی حیدرآباد عازم ایران شد؛ سفری که مقدمات تأسیس مدرسه خیرات خان در آن نهاده شد.

به گزارش آستان نیوز، خیرات خان که عشق امام رضا (ع) را در دل داشت، همراه با نماینده ایران در ایالت دکن در شهر شیعی حیدرآباد عازم ایران شد؛ سفری که مقدمات تأسیس مدرسه خیرات خان در آن نهاده شد.

براساس آمارها، جمعیت شیعیان هندوستان حدود ۸۰ میلیون نفر است؛ یعنی جمعیتی تقریباً معادل کشور خودمان. بیشتر شیعیان هندوستان در نواحی غربی این شبه‌قاره ساکن هستند؛ به ویژه در شهر حیدرآباد واقع در ایالت «دَکَن».

روایت این گزارش نیز از همین منطقه شروع می‌شود، از جایی در منطقه دکن. سال ۱۰۳۸ قمری بود که آن سفر عجیب از حیدرآباد آغاز شد. سلطان محمد قطب‌شاه، ششمین حاکم از دودمان قطب‌شاهی هندوستان، تصمیم گرفت پیامی حساس را برای شاه‌عباس یکم صفوی بفرستد. مأموریت بردن این پیام، به محمدقلی‌بیک، نماینده دائم دولت ایران در دَکَن محول شد، اما باید یکی از درباریان سلطان محمد قطب‌شاه را هم با او به مأموریت می‌فرستادند. این بود که قرعه به نام «خیرات خان» افتاد و او در یک روز تابستانی، از شهر حیدرآباد خارج شد تا خودش را به بندر سورت برساند و از آنجا راهی بندرعباس شود.

قطب‌شاهیان و حکومت شیعیان در هند

دودمان قطب‌شاهی که خیرات خان به نمایندگی از آن‌ها به ایران آمد، دودمانی ایرانی‌الاصل و شیعه بود. اوایل قرن دهم هجری و در پی درگیری‌های داخلی ایران، سلطان‌قلی، بنیان‌گذار این خاندان، از منطقه آذربایجان گریخت و خودش را به دَکَن رساند. جریان حوادث و البته وضعیت اجتماعی شبه‌قاره هند، سبب شد طی چند دهه، این خانواده قدرت فراوانی در منطقه دکن به دست آورد. در سال ۹۱۸ قمری، سلطان‌قلی که توانسته‌ بود بر بخش‌های گسترده‌ای در غرب هند مسلط شود، اعلام استقلال کرد و همزمان، به پیروی از شاه‌اسماعیل صفوی در ایران، مذهب شیعه را به عنوان مذهب رسمی قلمرو خود اعلام نمود و دستور داد نام ائمه معصومین (ع) را روی سکه حک کنند و در خطبه‌ها بیاورند.

سلطان‌قلی خودش را وابسته به شاه‌اسماعیل صفوی معرفی می‌کرد تا از تهاجم فرمانروایان مغول هندوستان که در دهلی حکومت می‌کردند، در امان بماند. البته در میان حکام غرب هند، فقط او شیعه نبود؛ نظام‌شاهیان هم دودمان شیعه دیگری بودند که در مجاورت مرزهای دکن حضور داشتند. به هر حال، خاندان قطب‌شاهی چیزی حدود ۱۸۰ سال دوام آورد و بالاخره هم توسط «اورنگ زیب» ششمین فرمانروای مغولی هندوستان، از بین رفت.

نکته دیگر اینکه در میان خاندان قطب‌شاهی هم، مانند دیگر دودمان‌های هم‌عصر آن در هندوستان، زبان و ادبیات فارسی رونق فراوانی داشت و به واقع، زبان معرفی اسلام محسوب می‌شد و بسیاری از متون مذهبی را به فارسی می‌نوشتند و منتشر می‌کردند.

علاقه وصف ناشدنی به حضرت ثامن‌الحجج(ع)

خیرات خان که به همراه محمدقلی بیک، نماینده دولت ایران، به سمت بندر سورت حرکت کرده ‌بود، در همان ابتدای راه، گیر مأموران شاه‌جهان، فرمانروای مغول هندوستان و بانی بنای زیبای «تاج‌محل» افتاد. البته شانس آورد که به دلیل همراهی با نماینده ایران، شاه‌جهان از خیر کشتن او گذشت و خیرات‌خان، همراه محمدقلی بیک، پس از دریافت پیام شفاهی شاه‌جهان، راهی ایران شد. او و همراهانش، کمی بعد از جمادی‌الاول سال ۱۰۳۸ وارد بندرعباس شدند و فهمیدند شاه‌عباس به‌تازگی فوت کرده ‌است. به همین دلیل، نامه‌ها و پیام‌ها را به شاه‌صفی، جانشین وی تسلیم کردند، اما شاه صفوی عجله‌ای برای پاسخگویی به نامه‌ها نداشت. به همین دلیل، خیرات‌خان از وی خواست که اجازه دهد برای زیارت، راهی مشهدالرضا (ع) شود. این اجازه از طرف شاه صفوی صادر شد و به این ترتیب، خیرات‌خان از اصفهان به سمت مشهد حرکت کرد.

خیرات خان علاقه‌ای وصف ناشدنی به امام رضا (ع) داشت و افزون بر آن، باید نذری که انجام آن را مادرش به وی محول کرده ‌بود، ادا می‌کرد. به احتمال زیاد، خیرات خان اوایل سال ۱۰۳۹ قمری وارد مشهد شد و مورد استقبال بزرگان شهر قرار گرفت، اما تجربه حضور در محیط معنوی حرم مطهر رضوی در وی شوری برانگیخت و تصمیم گرفت تا زمانی که در ایران حضور دارد، مجاور حرم شاه خراسان باشد.

خیرات خان سفیر دربار قطب‌شاهیان در ایران، تا سال ۱۰۴۴ قمری، به مدت حدود پنج سال در مشهد ماند، هر روز به زیارت حرم مطهر مشرف می‌شد و با ثروتی که داشت، به امور خیریه و رسیدگی به نیازمندان می‌پرداخت.  در همین ایام بود که به فکرش رسید مدرسه‌ای در ضلع شرقی حرم مطهر و در حاشیه بست پایین‌خیابان احداث کند، مدرسه‌ای که البته، بنای آن در زمان حضور خیرات خان در مشهد آغاز نشد.

همان‌طور که گفتیم او در سال ۱۰۴۴ قمری مشهد را ترک کرد؛ خبر دادند که بالاخره شاه‌صفی جواب نامه‌های سلطان قطب‌شاهی و شاه‌جهان را داده ‌است. خیرات خان در حالی مشهد را ترک کرد که دلش را در این شهر جا گذاشته ‌بود. او از دوستانی که در مشهدالرضا (ع) داشت، خواهش کرد کار بنای مدرسه را با هزینه‌ای که او در نظر گرفته ‌است، آغاز کنند و خودش، راهی هندوستان شد. دوستان خیرات خان بدعهدی نکردند؛ ساخت مدرسه مدتی پس از رفتن او آغاز شد و وی هزینه مورد نیاز ساخت بنا را تمام و کمال ارسال کرد. درست در میانه ساخت مدرسه بود که او در هندوستان دار فانی را وداع گفت.

کار ساخت مدرسه‌اش در سال ۱۰۵۷ قمری، در دوره شاه‌عباس دوم صفوی به پایان رسید و از آن زمان تا عصر ما، مدرسه خیرات خان یکی از معتبرترین مدارس علمیه در شهر مشهد است. سال درگذشت خیرات خان برای ما معلوم نیست، اما زنده‌یاد عزیزالله عطاردی که دست برقضا سفری به هندوستان و منطقه دکن کرده ‌است، می‌نویسد: «در قلعه کولگنده نزدیک حیدرآباد، آثار و قبور سلاطین قطب‌شاهی هم‌اکنون محفوظ است و در بالای تپه‌ قلعه کولگنده قبری است که روی آن اسم خیرات خان را نوشته‌اند. در کتابخانه و موزه سالار جنگ واقع در شهر حیدرآباد نیز، صورت خیرات خان در لباس رسمی درباری، میان تصاویر پادشاهان و امیران قطب‌شاهی قرار دارد.»

افزودن دیدگاه جدید:

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید
ارتباط با ما