ارزیابی عملکرد «به‌نشر» در گپ و گفتی با فعالان حوزه ادبیات کودک و نوجوان کشور؛
۱۴۰۰-۰۴-۲۱
مخاطب شناسی و تولید آثار خلاق، برگ برنده به‌نشر در حوزه کتاب کودک
نقش کتاب در روحیه و رشد فکری و ذهنی کودکان و نوجوانان قابل انکار نیست و به هر میزان که کودکان و نوجوانان ما با کتاب انس بیشتری داشته باشند می‌توان امید آینده‌ای بهتر و پربارتری را برای کشور متصور شد.

انتشارات آستان قدس رضوی، ناشر برگزیده کودک و نوجوان است که فعالیت خود را در حوزه چاپ و انتشار کتاب برای کودکان و نوجوانان از سال 1376  با عنوان «کتاب‌های پروانه» آغاز کرد و تاکنون موفق شده است، در طی سه دهه فعالیت 1081 عنوان کتاب در شمارگان 8 میلیون و 600 هزار نسخه برای مخاطب کودک نوجوان تولید کند. آثار تولید شده «به‌نشر» در حوزه کودک و نوجوان مروج اخلاق، آموزه‌های اسلامی و دینی است و این انتشارات، ترویج معارف اسلامی، سنت و سیره اهل بیت(ع) به طور خاص سیره رضوی و ... را در چاپ کتاب‌های کودک دنبال می‌کند.

18 تیرماه، مقارن با روز درگذشت مهدی آذریزدی نویسنده و بازنویس خوب کشورمان به عنوان روز ادبیات کودک و نوجوان شناخته می‌شود و این نامگذاری سبب رقم خوردن اتفاقات خوبی برای کودکان ما شده است؛ به همین مناسبت با چند تن از اهالی علم و فرهنگ که فعالیت‌هایشان با حوزه ادبیات کودک و نوجوان گره خورده است، همراه شدیم تا از نقاط قوت و ضعف ادبیات کودک ونوجوان برایمان سخن بگویند.



توجه ویژه به دو شاخص محتوا و تولید

به گفته رامونا میرحاجیان مقدم، مدیر محتوا و تولید انتشارات آستان قدس رضوی در این انتشارات علاوه بر ارزش ادبی و شاخص‌های داستانی و هنری، شاخص‌های محتوایی نیز بسیار حائز اهمیت است. به این ترتیب که دو مولفه محتوایی و ادبی برای هر اثر قایل هستیم. در ارزش‌گذاری محتوایی، انطباق موضوع اثر با معارف اسلامی و سنت و سیره چهارده معصوم(ع)، یا تطابق آن با ارزش‌های نظام ولایی از ملاک‌های اولیه سنجش است. صحت احادیث و روایات، توجه نویسنده اثر به سبک زندگی ایرانی اسلامی و توجه به مهارت‌های فلسفی از دیگر شاخصه‌های سنجش محتواست. در سنجش ادبی آثار استفاده بجا از عناصر داستانی، سوژه‌یابی مناسب، ارتباط درونمایه با عناصر داستانی، خلاقیت آفرینش اثر، نگارش متن، رویاپردازی شاعرانه جز ده‌ها شاخص تولید اثر در گروه کودک و نوجوان «به‌نشر» به حساب می آید.

وی با اشاره به اینکه «به‌نشر» برای تولید آثار ارزشمند از نظر نخبگان ادبی و هنری کشوری و متخصصان حوزه معارف اسلامی و روان شناسی کودک و نوجوان کمک می‌گیرد، اظهار می‌کند: در حال حاضر 82 ارزیاب متخصص با این انتشارات همکاری دارند و شاخص‌های ادبی و محتوایی با توجه به نظر این متخصصان مشخص شده و ملاک گزینش و سفارش آثار است. هر اثر کودک «به‌نشر» از سه دیدگاه ادبی، محتوای ادبی و ارزش بازرگانی بررسی می‌شود. در حال حاضر 200 نویسنده و 100 هنرمند، تصویرگر، طراح و گرافیست با «به‌نشر» همکاری دارند و این امر سبب شده آثار این مجموعه طیف وسیعی از مخاطبان کودک و نوجوان را تحت پوشش قرار دهد.

 


درخشش کتاب‌های «پروانه» در جشنواره‌های مختلف

 به گفته میرحاجیان مقدم،96 اثر از کتاب‌های گروه کودک و نوجوان «به‌نشر» در 74 جشنواره برگزیده شده‌اند. این تعداد با توجه به حجم تولیدات، نشان دهنده توجه جشنواره‌ها به کتاب‌های پروانه است. به‌طور میانگین از هر ده کتاب یک کتاب برگزیده جشنواره شده است. بعضا در برخی جشنواره‌ها آثار «به‌نشر» در رقابت با یکدیگر کنار گذاشته شدند.

سال گذشته، کتاب‌های پروانه «به‌نشر» در جشنواره‌های مختلف ادبی کشور از جمله قلم زرین، کانون پروش فکری کودکان و نوجوان، هدهد سفید، میراث مکتوب رضوی، کتاب سال دفاع مقدس، کتاب رشد، سبک زندگی، کتاب سال رضوی، چهارمین دو سالانه نشان شیرازه و ... برگزیده شدند.

به گفته این مقام مسئول، کتاب‌های کودک و نوجوان «به‌نشر» در خارج از مرزها برای کودکان و نوجوانان در کنار 46 اثر به زبان‌های غیر فارسی ترجمه و در کشورهای چین، ترکیه، مالزی و... منتشر شده ‌است. به دلیل اشتراکات دینی و فرهنگی ما با کشورهای عرب و ترک زبان، برخی از آثار «به‌نشر» از جمله «مجموعه قصه‌های تخیلی با مفاهیم قرآنی» به زبان ترکی استانبولی و «ماه غریب من» به زبان عربی منتشر شدند.

علاوه بر این ارزش ادبی و فرهنگی کتاب‌های پروانه باعث شده آثاری چون «قصه ما مثل شد» به زبان چینی و ده کتاب به زبان مالایی توسط ناشران خارجی منتشر شود. در بین آثار «به‌نشر» کتاب‌های دو زبانه فارسی-انگلیسی نیز به چشم می‌خورد. ترجمه و انتشار آثار به زبان آلمانی، انگلیسی و عربی در برنامه تولید انتشارات آستان قدس رضوی است.

«به‌نشر» همچنین در تولید آثار به استانداردهای گرافیکی و محتوایی توجه ویژه‌ای دارد؛ مدیر محتوا و تولید انتشارات آستات قدس رضوی در این باره می‌گوید: «به‌نشر» به صحت و ارزش محتوایی آثار توجه ویژه‌ ای دارد و علاوه بر نظر کارشناسان داخلی از دانش نخبگان کشوری کمک می‌گیرد تا با ارزشیابی دقیق آثار خوبی تولید کند. برنامه‌ریزی دقیق و به کارگیری علم مدیریت در تولید آثار از دیگر ویژگی‌های شاخص «به‌نشر» است.

 به گفته میرحاجیان مقدم، تجدید چاپ کتاب‌های پروانه نشان از اقبال عمومی برای این آثار دارد. بیش از 1462 جلد از آثار کودک و نوجوان به‌نشر به تجدیدچاپ رسیده است و از این میان می‌توان به کتاب‌های «مجموعه قصه ما مثل شد»، «ماه غریب من»، «کبوترها و آهوها»، «ترانه‌های کی بود؟ کی بود؟»، «نماز گل سرخ»، «قصه‌های شیرین از زندگی معصومان»، «راز آن بوی شگفت» و... اشاره کرد.


 

آثاری که نشان‌دهنده سبک زندگی ایرانی اسلامی است

ابراهیم حسن بیگی، نویسنده و عضو انجمن قلم ایران نیز درباره ارزیابی عملکرد انتشارات آستان قدس رضوی در تولید آثار کودک ونوجوان می‌گوید: «به‌نشر» یک ناشر فعال در حوزه تولید آثار دینی و مذهبی است که با توجه به انتساب آن به مجموعه آستان قدس رضوی آثار این مجموعه، نشان‌دهنده سبک زندگی ایرانی اسلامی است و به طور حتم می‌توان گفت این انتشارات در حوزه تولید کتاب‌های دینی و مذهبی برای کودکان موفق عمل کرده است. با توجه به تغییر رویکرد محتوایی «به‌نشر»، این مجموعه همچون گذشته و پرتوان‌تر فعالیت ‌می‌کند. این انتشارات به صورت هدفمند و با بهره‌گیری از نظرات کارشناسان و ارزیابان مختلف به خوبی توانسته جایگاه خود را در بین ناشران سطح کشور حفظ کند.

 


ترویج کتابخوانی، نیازمند عزم جدی برای تبلیغ کتاب است

نقی سلیمانی، نویسنده، منتقد و پژوهشگر ادبیات داستانی نیز می‌گوید: «به‌نشر» به عنوان ناشری مذهبی در کشور سعی می‌کند، برمحورهای مشخص شده معارف اسلامی و سنت و سیره اهل بیت(ع) حرکت کند و برخی از آثار این انتشارات در حوزه کودک بسیار قوی هستند. این انتشارات چه در حوزه تخصصی و چه در حوزه عمومی با سایر ناشران برتر کشوری از جمله انتشارات امیرکبیر، نشر مرکز، نشر خوارزمی می‌تواند رقابت کند.

آثار تولید شده در «به‌نشر» از حیث محتوایی بسیار خوب است و آثار پیش از چاپ چندین دوره بازنویسی می‌شود. از حیث گرافیکی و صفحه‌آرایی نیز باید توجه ویژه ای صورت پذیرد؛ چرا که طرح کتاب جذاب برای کودکان، کتاب را برای آنان خاطره‌انگیز می‌کند و سبب می‌شود، یک کتاب در ذهن کودک ماندگار شود و آن را برای خواندن به دیگران نیز توصیه کند.

 سلیمانی، یک بعد مهم در ترویج کتابخوانی را معرفی و تبلیغات مناسب و خوب برای کتاب عنوان می‌کند و ادامه می‌دهد: با بهره‌گیری از شگردهای مختلف می‌توان به معرفی کتاب پرداخت. برگزاری نشست‌های نقد و بررسی کتاب، معرفی کتاب در فضای مجازی و پیام رسان‌های مختلف، تولید کتاب‌های صوتی و الکترونیک و... ، سبب می‌شود یک کتاب بهتر دیده شود؛ وقتی کتابی تولید می‌شود، اگر به خوبی معرفی شود، قطعا باعث گسترش کتابخوانی و افزایش تیراژ بالای کتاب خواهد شد. متاسفانه در کشور ما برخلاف کشورهای خارجی فضای مناسبی برای تبلیغ کتاب مهیا نیست؛ در رسانه‌های دیداری و شنیداری از جمله صداوسیما، روزنامه‌ها، خبرگزاری‌ها و... کتاب‌ها به خوبی معرفی نمی‌شود، در حالی که در کشورهای خارجی تبلیغات گسترده‌ای برای کتاب حتی پیش از چاپ آثار انجام می‌شود. باید باور کنیم که نویسندگان کشور ما در اکثر اوقات از نویسندگان خارجی برتر هستند و اگر آثارشان به خوبی معرفی شود، کتاب در کشور ما از مهجوریت خارج و کتابخوانی رونق می‌گیرد. این امر نیازمند عزم جدی مسئولان فرهنگی، ناشران و فعالان حوزه کتاب و شناخت راه‌های مناسب برای تبلیغ کتاب است.

 

محتوا و کیفیت آثار در حوزه کتاب‌های کودک بسیار مهم است

 معاون فرهنگی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان خراسان رضوی نیز با اشاره به نقش کتابخوانی در سلامت روحی کودک بر تولید آثار خلاق برای کودکان تاکید می‌کند و می‌گوید: کتابخوانی می‌تواند فرصتی برای رهایی کودک از اتفاقات بی‌شمار و خبرهای اغلب ناخوشایند دنیای امروز ایجاد کند. این‌که ادبیات بتواند گوشه دنجی برای کودک مهیا کند، برای بیرون کشیدن او از این فضای پرآسیب و پناه دادن او در دنیای شگفت‌انگیز و رازآلود داستان‌ها، قدم بزرگی در حفظ سلامت روحی کودک به شمار می‌رود.

به گفته محبوبه بزم‌آرا لذت‌بخشی و سرگرمی حاصل از مطالعه، خیال‌پردازی و رویاپردازی کودک در همراهی با اتفاقات و حوادث داستان‌ها تأثیر به‌سزایی در ایجاد لحظاتی خوب و شیرین و به دنبال آن کاهش اضطراب و ناراحتی کودک دارد؛ خصوصاً امروزه با شیوع کرونا، خانه‌نشینی بچه‌ها و محرومیت آن‌ها از فضاها و امکانات مختلف باید محلی برای شادی و نشاط آن‌ها و پرکردن مناسب اوقاتشان فراهم سازیم، لذا کتاب می‌تواند به خوبی عهده‌دار این نقش شود.

وی ادامه می‌دهد: پیامدهای توجه نکردن به کتابخوانی در سنین کودکی بسیار زیان‌بار است و با توجه به اهمیت دوران کودکی، باید برای مرحله به مرحله آن برنامه‌ریزی دقیق و حساب‌شده داشته باشیم، زیرا همواره در مواجهه با کودکان نسبت به کوچک‌ترین عملکرد خویش مسئول هستیم. در حوزه ادبیات کودک و نوجوان تنها چاپ کتاب و آمار انتشار مهم نیست، بلکه کیفیت و مناسب بودن محتوای ارائه ‌شده در درجه اول اهمیت قرار دارد.

افزودن دیدگاه جدید:

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید