۱۳۹۹-۰۵-۰۹
دعای عرفه امام حسین(ع) در نسخ خطی گنجینه رضوی
دعا رابطه مخلوق با خالق است که روح انسان را با حـقیقت هستی پیوند می بخشد. حقیقت دعا، توجه به کمال مطلق و احساس نیاز و فقر و وابستگی به او است.

آنچه دعـاهای اسـلامی را از دعاهای دیگر ادیان متمایز می سازد، محتوای غنی و اثر بخشی آن در همه ابعاد زندگی انسان است، دعا در اسلام بیان دیگری از آمـوزه هـای فـرد ساز و جامعه پرداز وحی است یعنی درس های قرآنی است که خداوند برای تربیت انسان، به وسیله آیات آسمانی فرستاده است.
دعای عرفه امام حسین(ع) نیز که در روز عرفه 9 ذی الحجه در صحرای عرفات خوانده می شود یکی از ادعیه های اسلامی است که در بردارنده آموزه‌های عرفانی و عقیدتی از جمله شناخت خداوند و بیان صفات الهی است و به یادآوری نعمت‌ های بیکران الهی بر انسان و حمد و سپاس خداوند بر آن ‌ها، تضرع به درگاه خداوند و اقرار به گناهان و توبه، درخواست حوایج، و پاداش اخروی و... اشاره دارد.
با توجه به جایگاه بلند این دعا در متون اسلامی، محدثان و عالمان بزرگ اسلام در طی تاریخ تلاش داشتند تا با نگارش دعای عرفه به همراه شرح و تبیین مفاهیم آن، این دعای عظیم الشان را برای نسل های بعد نیز حفظ و نگهداری کنند.
بر این اساس، نسخه های خطی ارزشمندی با محتوای دعای عرفه تا کنون برجای مانده است که بسیاری از آن ها در کتابخانه های بزرگ کشور نگهداری می شوند.
بر این اساس گنجینه بی‌ نظیری از نسخه ‌های ارزشمند خطي و چاپ سنگي با محوریت دعای عرفه در کتابخانه مرکزي آستان قدس رضوی نگهداری می شود که طی تاریخ حضور اسلام در ایران کتابت شده است.
یکی از نسخه های نفیس مرتبط با عرفه با عنوان «ادعیه» است که به زبان فارسی کتابت شده و در مرکز نسخ خطی گنجینه رضوی وجود دارد.
سید رضا صداقت حسینی کارشناس نسخ خطی گنجینه رضوی، عبدالکریم بن ابوالحسن حسینی مازندرانی را گردآورنده و کاتب این نسخه معرفی می کند که شامل تعدادی از ادعیه مروی به طریق امامیه است و از جمله آن می توان به اعمال و ادعیه روز و شب عرفه، کمیل، عشرات، سمات، صباح و مساء علوی(ع) اشاره داشت. همچنین در پایان این اثر فصلی در اسماء الحسنی منقول از «الجواهر فی الخبر» و ادعیه دیگر در قضاء حوایج و کفایت مهمات نیز آورده شده است.
این نسخه که توسط شیخ محمد صالح علامه حایری در مرداد 1351وقف آستان قدس رضوی شده در 123 برگ به خط نسخ 11 سطری کتابت شده است.
نسخه نفیس دیگری نیز با نام «ادعیه» که مشتمل بر ادعیه دعای عرفه، کمیل، مشلول، شب جمعه، عرفه، معراج، امان و جامع، عدیله، یومیه، عشرات، صنمی قریش، عهد، ایام هفته علویه و سجادیه، علقمه، تهلیلات یومیه و دعای ختم قاموس است نیز در گنجینه رضوی وجود دارد.
صداقت حسینی این اثر را که توسط باقر پیرنیا در شهریور ماه سال1350 وقف آستان مقدس رضوی شده است دارای95 برگ عنوان می کند که به خط نسخ خوش در 14 سطر در سده 13 هجری کتابت شده است.
«شرح دعای عرفه» نیز عنوان نسخه خطی دیگری است که وی بدان اشاره دارد. این نسخه به زبان عربی بوده و توسط حاج شیخ محمد علی مشهور به حاج فاضل(1262-1362هجری قمری) شرح شده است.
صداقت حسینی این اثر را شرح تحقیقی بر دعای مأثور عرفه منقول از سیدالشهداء علیه السلام عنوان می کند که مشتمل بر حمد و ثنای حضرت احدیت و بیان و تقریر معارف الهیه است.
اثر مذکور به خط نستعلیق تحریری با جوهر مشکی و آبی 24 و26سطری در 70 برگ در سده 14 هجری کتابت شده و توسط احمد فاضل در اسفند 1366 وقف آستان مقدس رضوی شده است.
وی همچنین از نسخه‌ای به زبان فارسی و اردو با عنوان «تحفه المصلین» به ضمیمه نزهه الناظرین الماهرین، خیر الکلام فی مسائل الصیام، کشف المستور عن وجه السحور، هدایه النجدین الی مسائل العیدین و اعتقادنامه نام می برد که این نسخه، در سال 1271 هجری قمری به چاپ رسیده است و دارای حواشی و فهرست در انتهای نسخه است.
«ترجمه منظوم دعای عرفه» به زبان فارسی که توسط علی ‌بن حسین خاموش یزدی به نظم درآمده و خودِ ناظم، آن را به خط نستعلیق شکسته بر کاغذ فرنگی به رنگ نخودی کتابت کرده است، اثر دیگری است که کارشناس نسخ خطی گنجینه رضوی بدان اشاره دارد.
این نسخه ترجمه دعای حضرت سیدالشهداء(ع) به شعر منظوم فارسی از میرزا علیخان ترجمان متخلص به خاموش متوفی 1379 هجری قمری در نجف اشرف است که یک بار در نجف در زمان حیات شاعر به نام رازنامه خاموش به چاپ رسیده و دارای 873 بیت است.
«دعاء یوم العرفه» به زبان عربی کتابت شده در قرن یازدهم به خط نسخ و «زادالمعاد» علامه مجلسی به همراه دعاء عرفه سجادیه(ع) از جمله نسخه ‌های خطی و چاپ سنگی موجود در مرکز نسخه های خطی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی بود که وی بدان اشاره می کند.

افزودن دیدگاه جدید:

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید