32 ـ امام رضا (ع) ؛ زندگی و اقتصاد 11(770 مجموع کلمات موجود در متن) (806 بار مطالعه شده است) 
فقر
،
عامل سلب
شخصیت
امام رضا (علیه السلام) فرمود:
اذ اقبلت الدنیا علی انسان اعطته محاسن
غیره، و اذا ادبرت عنه سلبته محاسن نفسه 1
هرگاه دنیا (مال و ثروت) به انسانی روی آورد، نیکی های دیگران را
به او می دهد و
هرگاه به کسی پشت کند (و او فقیر شود) نیکی های خودش را نیز از او
می گیرد.
از آثار دیگر فقر، سلب شخصیت است. زیربنا و ارکان اصلی هستی آدمی
شخصیت او است و بازده زندگی هر انسان و چگونگی آن، به شخصیت او بستگی دارد. انسان
های تحقیر شده و بی شخصیت، نمی توانند مبدا حرکت و کارهای مهم اجتماعی باشند. افراد
با منش و با شخصیت، خاستگاه حرکت های مهم و ارزنده اند و پشتوانه حرکت و اقدام
انسان های دیگر نیز می توانند باشند.
شخصیت هرکس ، در درجه نخست به ارزیابی خود او از شخصیت خویش مربوط
است. انسان درباره خود هرگونه بیندیشد، همانگونه است و تا همان پایه می تواند رشد
کند و به اندازه ای که به خود اعتماد دارد، می تواند به خود ببالد و برآید و در
جامعه ثمری داشته باشد. طبق تعبیر برخی از احادیث، حیات انسان به حیات شخصیت او
بستگی دارد، و مرگ او در مرگ و سلب شخصیت او نهفته است.
در طبقه فقیر، نخستین اثر فقر، سلب شخصیت است که در حدیث امام رضا
(علیه السلام) آمده بود. فقر، هم فرسایش و ضعف جسمانی پدید می آورد، و هم فرسایش و
ضعف روحی .
فقر موجب ناتوانی جسمی است، و ناتوانی جسمی در ناتوانی روحی و
روانی اثر می گذارد، و این خود علت تزلزل در شخصیت و ضعف اراده و احساس خود کم بینی
و عدم اعتماد به نفس می گردد.
پیامد دیگری نیز در فقر هست که موجب سلب شخصیت است و آن این
که فقر به سیمای ظاهری انسان نیز صدمه می زند، و سیمای ظاهری آدمی در موضع و موقعیت
اجتماعی او دخالتی فراوان دارد. جامه تمیز و رعایت بهداشت و آرایش ظاهری ، موجب جلب
نظر و ارج گزاری مردم است. نظر وتوجه مردم، شخصیت را بالا می برد و اعتماد آدمی را
نسبت به خود افزون می سازد. طبقه فقیر چون نه جامه درستی دارند، نه نظافت را می
توانند رعایت کنند و نه دست به آرایشی بزنند (و گاه در سیمای ظاهری وضعی چندش آور و
ناهنجار دارند) در جامعه نیز موقعیت و پایگاه اجتماعی را از دست می دهند و مورد
توجه مردم قرار نمی گیرند. به این جهت نیز، شخصیت آنان ضربه می خورد. کم بینی ها و
بی توجهی های اجتماعی چنان در آنان اثر می گذارد که به کلی شخصیت اجتماعی خود را از
دست می دهند و دچار حالت ویرانگر سلب شخصیت می شوند.
این که امام رضا (علیه السلام)، در سخنانشان فرمودند:
اذا ادبرت عنه سلبته محاسن نفسه ؛ هرگاه (دنیا
و پول) از انسان روی بر گرداند نیکی های او را از او می گیرد. برای همین علت اساسی
است که انسان نیازمند با از دست دادن مظاهر زیست مادی، نیکی های نهفته در خویش را
نیز از دست می دهد، و توان و منش و خوی و استعداد و خصلت های خود را هیچ می انگارد.
انسان های تهیدست، اغلب دارای بسیاری از خصلت های والای انسانی هستند که می تواند
شخصیت آنان را تعالی بخشد و موجب اعتلای حیثیت انسانی و موقعیت اجتماعی آنان گردد،
و از آنان افرادی بسیار مفید و ارزشمند بسازد، لیکن در اثر فقر، این خصلت های
ارزنده شکوفایی ندارد، و احترام و ارج گزاری دیگران را موجب نمی گردد، و موجب رشد و
پیشرفتی نمی شود.
پاورقی :
1ـ عیون
اخبار الرضا (علیه السلام) جلد 2 صفحه 130
برای مشاهده سایر قسمت های این مطلب کلیک کنید | 
